Dzień Edukacji Narodowej 2020

„W duszy waszej jest ziarno przyszłych praw i miar przyszłych granic.
O ile rozszerzycie i polepszycie dusze wasze,
o tyle polepszycie prawa i powiększycie granice wasze.”
Adam Mickiewicz

Wkraczająca w XVIII wiek Rzeczpospolita przeżywała poważny kryzys. Rosło uzależnienie Rzeczypospolitej od państw sąsiednich. Rosja, Austria i Prusy wykorzystywały chaos w naszym państwie.
Pojawiły się głosy wzywające do reform. Powodzenie tych reform zależało jednak od zmiany mentalności tych, w których rękach leżał los państwa- szlachty. To zadanie mogła spełnić tylko gruntowna reforma oświaty.
W lipcu 1773 r. papież Klemens XIV skasował zakon jezuitów, który w Polsce był najważniejszym zakonem nauczającym. Pod znakiem zapytania stanęła przyszłość szkolnictwa. W kręgach dworskich narodziła się myśl przejęcia majątku jezuitów na cele oświaty.

14 października 1773 r. została powołana Komisja Edukacji Narodowej-
centralny organ władzy oświatowej w Polsce, zależny tylko od króla i Sejmu. Komisja została powołana przez Sejm Rozbiorowy na wniosek króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
W ustawie czytamy:
„Odtąd tedy wszystkie generalne akademie, gimnazja, kolonie akademickie, szkoły publiczne, żadnych nie wyłączając, z tym wszystkich, co tylko do wydoskonalenia nauk i ćwiczenia w nich młodzi szlacheckiej ściągnąć się może, pod dozór i rozporządzenie Komisyi tej oddajemy oraz ordynacyi ułożenia względem czynności jej do aprobacyi albo poprawy przez nas zalecamy”.

Komisja Edukacji Narodowej pełniła funkcję ministerstwa oświaty. Zorganizowano szkolnictwo na nowych zasadach. Wprowadzono nowy program nauczania z językiem polskim jako wykładowym. Ograniczono naukę łaciny, natomiast podniesiono znaczenie nauk ścisłych oraz uwydatniono rolę wychowania obywatelskiego przez wprowadzenie nauki prawa narodów i znajomości ustawodawstwa polskiego.
Kształcono nauczycieli. Komisja do Ksiąg Elementarnych wydawała nowe podręczniki.
Kilkudziesięciotysięczna kadra nauczycielska wychowana przez Komisję kontynuowała działalność w jej duchu jeszcze długo po utracie przez Rzeczpospolitą niepodległości, wychowując kolejne pokolenia nowocześnie wykształconej młodzieży.
Komisja Edukacji Narodowej działała do 1794 roku.
W rocznicę powołania Komisji Edukacji Narodowej obchodzony jest w Polsce Dzień Edukacji Narodowej, potocznie zwany Dniem Nauczyciela. Dzień ten uznaje się za święto wszystkich pracowników oświaty.